Қазақша және орысша сайт: екі тілді сайтты қалай дұрыс жасау керек
Сайтты қазақ және орыс тілдерінде қалай жасау керек: /kk/ мекенжайлары, hreflang, тіл ауыстырғыш, сапалы аударма, қазақ әріптері бар қаріп және іске қосу алдындағы тізім.

Орысша сайт Қазақстанда біраз уақыт еш кедергісіз жұмыс істейді. Бір күні клиенттердің бір бөлігі қазақша іздейтіні, ал бәсекелестің сайты қазақ тіліндегі сұраныстар бойынша шығып тұрғаны анықталады. Сол кезде «сайтты қазақшаға аудару» деген міндет пайда болады, және оны көбіне тым тар түсінеді: мәтінді аудармашыға беріп, орысшасының қасына қоя салу. Шын мәнінде екі тілді сайт бірнеше техникалық шешімге сүйенеді: беттердің мекенжайы, іздеу жүйелеріне арналған белгілеу, тіл ауыстырғыш, қаріптер, формалар мен хаттар. Оларды алдын ала ойластырмаса, қазақша нұсқа бар сияқты, бірақ оны адамдар да, Google мен Яндекс те таппайды.
Төменде қазақша және орысша сайтты екі нұсқасы да дұрыс жұмыс істеп, іздеуге түсетіндей етіп қалай жасауға болатынын талдаймыз. Заң жағын, яғни қазақша нұсқа заң бойынша міндетті ме, сайт пен жарнама тілі туралы нұсқаулықта бөлек қарастырдық. Қысқаша айтқанда: жеке компания сайтының тілі туралы тікелей норманы заңдардан таппадық, бірақ жарнама, прейскуранттар мен мәзір мемлекеттік тілде орналастырылады, ал жарнамадағы баға теңгемен көрсетіледі. Сондықтан екі нұсқа, қазақша және орысша, ең сенімді жол.
Әзірлеуді бастамас бұрын не шешу керек
Дизайнер макетті ашпай тұрып үш сұраққа жауап берген жөн.
Қай тіл негізгі. Негізгі тіл мекенжайында тіл белгісі жоқ бетте ашылады және іздеу жүйелері үшін әдепкі бет болады. Қазақстандағы көп компания үшін бұл орыс тілі, аудиторияның бір бөлігі үшін қазақ тілі. Мұны талғам бойынша емес, клиенттеріңіз WhatsApp-қа қай тілде жазатынына және қай тілде хабарласатынына қарап шешіңіз.
Барлық бет пе, әлде негізгілері ме. Ең дұрысы, екі нұсқа бірдей болғаны. Мәтін не бюджет әзірге жетпесе, басты беттен, қызметтерден, бағалардан және байланыс бетінен бастаңыз, ал блог пен жаңалықтарды дайын болған сайын қоса беріңіз. Бастысы, аяқталмаған беттер бос қазақша мекенжайларға апармасын.
Мәтінді кім жазады. Аудармашы, қазақша еркін жазатын қызметкер немесе бірден қазақ тілінде жазатын автор. Жобаның мерзімі бағдарламалаудан гөрі осы сұрақтың жауабына көбірек байланысты.
Мекенжайлар: /kk/ бумасы, субдомен немесе параметр
Әр тілдік нұсқаның өз мекенжайы болуы керек. Google әр тілге бөлек URL беруді ұсынады, тілді бір мекенжайдың ішінде cookies не браузер баптаулары арқылы ауыстыруды емес. Нұсқалар мынадай:
| Нұсқа | Мысал | Не маңызды |
|---|---|---|
| Бума | example.com/kk/ | Баптау оңай, бір хостинг және бір әкімшілік панель |
| Субдомен | kk.example.com | Нұсқаларды әртүрлі серверде ұстауға болады, бірақ қолдауда екі сайт болады |
| Мекенжайдағы параметр | example.com?lang=kk | Google бұл нұсқаны ұсынбайды |
Бір елдің ішінде әр тілге бөлек домен ашу сирек ақталады: бұл өз қолдауы бар екінші сайт. Көп жағдайда бума ыңғайлы: бір код, бір әкімшілік панель, ортақ домен. Осы сайт та солай жасалған: орысша нұсқа түбірде, қазақшасы /kk, ағылшыншасы /en мекенжайында.
Бет мекенжайының соңғы бөлігін (slug) барлық тілде бірдей әрі латынша қалдыруды ұсынамыз: /services/crm және /kk/services/crm. Сонда тіл ауыстырғышты жасау да, нұсқаларды аналитикада салыстыру да оңай. Кирилл әріптері бар мекенжай көшірілгенде таңбалардың ұзын тізбегіне айналып, хатта не мессенджерде ұқыпсыз көрінеді.
hreflang: іздеу жүйесіне қай нұсқа қайда екенін айту
Google беттің тілін hreflang бойынша да, lang атрибуты бойынша да анықтамайды: ол беттегі көрінетін мәтінге қарайды. Мәзірі қазақша, ал негізгі мәтіні орысша бет Google үшін орысша бет болып қала береді. Тек мәзір мен түймелер аударылып, негізгі мәтін бір тілде қалған жағдайды Google пайдаланушыға ыңғайсыз деп тікелей атайды.
hreflang басқа міндет атқарады: ол іздеу жүйесіне беттің басқа тілдегі нұсқалары қай жерде екенін және кімге қайсысын көрсету керегін айтады. Google ережелері:
- әр нұсқа өзін де, қалған нұсқалардың бәрін де атайды;
- екі бет бір-біріне сілтеме бермесе, белгілер еленбейді;
- тіл коды ISO 639-1 бойынша (kk, ru), аймақ коды ISO 3166-1 Alpha 2 бойынша (KZ), тілсіз тек аймақты көрсетуге болмайды;
- мекенжайлар толық жазылады, https арқылы;
- x-default пайдаланушының тілі ешбір нұсқамен сәйкес келмегенде ашылатын бетті білдіреді.
Google үшін белгілеудің үш тәсілі тең: HTML ішіндегі link тегтері, HTTP тақырыптары және sitemap картасы. Яндекс беттің head бөлігіндегі link rel="alternate" белгілеуін оқиды, оның тілдер тізімінде қазақ тілі (kk) бар, ал тілдік нұсқалар үшін Sitemap файлын Яндекс енді қолдамайды және белгілеуді беттердің өзіне қоюды ұсынады. Сондықтан hreflang-ты әр беттің кодына қойған сенімдірек, ал sitemap ішіндегі балама сілтемелерді Google үшін қосымша деп санаңыз.
Осы сайттағы /services бетін мысалға алайық: ru-KZ түбірдегі орысша нұсқаға, kk-KZ /kk/services бетіне, en-KZ /en/services бетіне, ал x-default орысша нұсқаға апарады. Аймақсыз тіл коды (kk) қазақша оқитын барлық адамға арналған, kk-KZ оны Қазақстанмен шектейді. Екеуі де дұрыс, бастысы бүкіл сайтта бір форматты ұстану.
Тіл ауыстырғыш және автоматты бағыттаудан бас тарту
Тіл ауыстырғыш басты бетке емес, сол беттің басқа тілдегі нұсқасына апаруы керек. Адам қызмет туралы бетті оқып отырып «Қазақша» түймесін басады да, басты бетке түсіп қалады: енді керегін қайта іздеуі керек. Беттің аудармасы әлі дайын болмаса, ауыстырғышты жасырыңыз немесе ең жақын аударылған бөлімге апарыңыз, ал hreflang ішінде ондай бетті көрсетпеңіз.
IP мекенжайы не браузер тілі бойынша автоматты түрде басқа нұсқаға жіберудің қажеті жоқ. Google пайдаланушыларды тілдік нұсқалар арасында автоматты түрде бағыттамауға және мазмұнды IP бойынша өзгертпеуге кеңес береді: Googlebot әдетте АҚШ-тан келеді, сондықтан барлық нұсқаны көрмей қалуы мүмкін. Оның үстіне телефоны орысша тұрған алматылық клиент қазақша оқығысы келуі әбден мүмкін, және керісінше. Сайттың жоғарғы мәзірінде екі тілді де көрсетіп, адамның алғашқы таңдауын есте сақтаған дұрыс.
Тілдерді өз тілінде жазыңыз: «Қазақша», «Русский». Жалау жараспайды: жалау елді білдіреді, ал мұнда екі тіл де Қазақстанның тілі.
Аударма: машиналық аударма неге жетпейді
Қазақ тілі жалғамалы тіл: сөз септік, көптік және тәуелдік жалғаулары арқылы өзгереді, ал сөйлемдегі сөз тәртібі орыс тілінен өзгеше. Машиналық аударма жалғауларды, терминдерді және сөз тәртібін жиі шатастырады: мәтін түсінікті сияқты, бірақ ауыр оқылады және сенім тудырмайды. Біз былай жұмыс істейміз:
- Аудармаға дейін терминдер сөздігі. Өнімді, қызметтерді және түймелерді қалай атаймыз: «Өтінім қалдыру» ма, әлде «Өтінім жіберу» ме, қай сөздер латынша қалады (CRM, API, Kaspi). Сөздік болмаса, бір ұғым сайтта үш түрлі аталып кетеді.
- Алдымен машиналық жоба, содан кейін редактор. Жобаны машинамен жасауға болады, бірақ жарияламас бұрын мәтінді қазақша еркін жазатын және сіздің салаңызды түсінетін редактор оқып шығады.
- Интерфейстің қысқа мәтіндері бөлек. Түймелер, форма қателері, хаттар, SMS және WhatsApp үлгілері жиі ұмыт қалады, ал клиент оларды бірінші көреді.
- Әр тілге өз кілт сөздері. Қазақша сұраныстарды орысшадан аудармай, бөлек жинаңыз. Адамдар «создание сайтов» сөзінің аудармасын емес, «сайт жасау» не «сайт құру» деп іздейді.
- Әр тілге өз title мен description. Іздеуге арналған бет атауы мен сипаттамасы әр тілде жеке жазылады, орысша нұсқадан көшірілмейді.
Қазақ әріптері, қаріптер және латын әліпбиі
Қазақ кирилл әліпбиінде 42 әріп бар, оның тоғызы орыс әліпбиінде жоқ: ә, ғ, қ, ң, ө, ұ, ү, һ, і. Сайттың қарпінде бұл әріптер сіз қолданатын барлық қалыңдықта болуы керек. Әйтпесе браузер жетпейтін әріптерді басқа қаріптен алады да, сөз жамап-жасқалғандай көрінеді. Тақырыптарды, түймелерді, PDF құжаттарды, хаттарды және әкімшілік панельді тексеріңіз.
Сайттағы іздеу мен сүзгілер осы әріптер бар сөздерді табуы керек, ал формадағы тексеру «Әлия» не «Ұлжан» сияқты есімдерді қабылдауы тиіс: тек «а»-дан «я»-ға дейінгі әріптерді өткізетін тексеру мұндай есімді қате деп санайды. Кейде қазақ сөздерін орыс пернетақтасымен теріп жатады, мысалы «қызмет» орнына «кызмет», сондықтан сайттағы іздеу мұны да ескергені жақсы.
Енді латын әліпбиі туралы. ҚР Президентінің 2017 жылғы 26 қазандағы № 569 Жарлығы латын графикасына негізделген қазақ әліпбиін бекітті (2018 жылғы 19 ақпандағы № 637 Жарлықтың редакциясында) және Үкіметке әліпбиді 2025 жылға дейін кезең-кезеңімен көшіруді тапсырды. Тексеру күні adilet.zan.kz сайтындағы жарлық мәтінінде дәл осы мерзім тұр, ал қазақша мәтіндер, соның ішінде adilet.zan.kz сайтының өзінде, кириллицамен жазылған. Сондықтан бүгін сайтты кириллицамен жасаймыз, ал мәтіндерді кодта емес, әкімшілік панельде ұстаймыз. Әліпби ауысса, бұл жаңа сайт емес, мәтіндермен бөлек жұмыс болады.
Формалар, хаттар және беттердің айналасындағы бәрі
Екі тілді сайт тек беттерден тұрмайды. Форма өрістерінің атаулары, қате және сәтті жіберілгені туралы хабарлар, автожауаптар мен хаттар екі тілде де керек. Дербес деректерді өңдеуге келісім мәтіні де солай: клиенттердің деректерін қайда және қалай сақтау туралы бөлек мақала жаздық.
Өтінімде клиент таңдаған тілді сақтаңыз: CRM-дегі менеджер қай тілде жауап беру керегін бірден көреді. Интернет-дүкенде тауар карточкаларынан басқа оферта, жеткізу және қайтару шарттары да екі тілде керек болады, бұл туралы дүкенді іске қосудың қадамдық талдауында толығырақ. Аналитикада тілдер бойынша сегменттер жасаңыз, сонда қай нұсқа өтінім әкелетінін көресіз.
Іске қосар алдындағы тексеру
- Әр беттің әр тілде өз мекенжайы бар
- Әр беттегі hreflang барлық нұсқаны, соның ішінде беттің өзін атайды, мекенжайлар толық, https арқылы, x-default бар
- Тіл ауыстырғыш сол бетке апарады, автоматты бағыттау жоқ
- title, description және H1 әр тілде жеке жазылған
- Терминдер сөздігі бар, мәтінді тілді жетік білетін редактор оқыған
- Қаріпте тоғыз қазақ әрпі барлық қалыңдықта бар
- Формалар, қателер, хаттар және келісім мәтіні екі тілде
- Екі нұсқа да сайт картасында, олардың индекстелгені Google Search Console мен Яндекс Вебмастерде тексерілген
Бұл қанша тұрады және біз қалай жасаймыз
Біз сайтты бірден орыс және қазақ тілдерінде жасаймыз: мекенжайлар, hreflang, тіл ауыстырғыш, қаріптер мен формалар кейін қосылмайды, жобаның ішінде болады. Сайт 540 000 ₸ бастап тұрады, екінші тілдік нұсқаны бөлек бағалаймыз: мәтіндерді өзіңіз бересіз немесе бізге тапсырасыз, түпкі баға шартта бекітіледі. Сайт бар, бірақ тек орысша болса, қазақша нұсқаны редизайн кезінде қосу ыңғайлы. Толығырақ сайт жасау бетінде, ал компания сайтында жалпы не болуы керегі бизнеске арналған сайт туралы мақалада.
Осы тақырып бойынша не істейміз
Қысқа әрі нақты.
Сайттың қазақша нұсқасы заң бойынша міндетті ме?
Жеке компания сайтының тілі туралы тікелей норманы заңдардан таппадық. Бірақ жарнама, прейскуранттар мен мәзір мемлекеттік тілде орналастырылады, ал жарнамадағы баға теңгемен көрсетіледі. Заң баптары сайт пен жарнама тілі туралы нұсқаулығымызда талданған.
Сайтты қазақшаға машиналық аудармамен аударуға бола ма?
Жоба ретінде болады. Жарияламас бұрын мәтінді қазақша еркін жазатын және сіздің салаңызды білетін редактор оқуы керек, ал терминдер мен түймелерді алдын ала сөздікке жинаған дұрыс. Әйтпесе нұсқа бар сияқты, бірақ оны оқу қиын.
Қазақша нұсқа үшін қандай hreflang көрсету керек?
Тіл коды kk немесе kk-KZ, орысша нұсқа үшін ru немесе ru-KZ. Әр нұсқа өзін және қалғандарының бәрін атайды, мекенжайлар толық, https арқылы, әдепкі бет үшін x-default қосылады. Яндекс үшін белгілеу беттің кодында тұруы керек.
Қайсысы жақсы: /kk/ бумасы ма, әлде бөлек домен бе?
Бір ел үшін әрдайым дерлік бума: бір сайт, бір әкімшілік панель, ортақ домен. Нұсқалар әртүрлі серверде тұрса, субдомен ақталады. Мекенжайдағы ?lang=kk сияқты параметрді Google ұсынбайды.
Қазақша және орысша сайт қанша тұрады?
Сайт 540 000 ₸ бастап тұрады. Екінші тілдік нұсқаны бөлек бағалаймыз: баға беттер санына және мәтіндерді кім жазатынына байланысты. Түпкі соманы жұмыс басталғанға дейін шартта бекітеміз.
Тағы оқыңыз
Сайттар және веб9 мин оқуБизнеске арналған сайт: конструктор ба, әзірлеу ме және сайтта не болуы керекКонструктор ба, жеке сайт па: Қазақстандағы компания сайтына қандай беттер мен функциялар керек, салалар бойынша мысалдар, жиі қателер және тексеру тізімі.
Сайттар және веб9 мин оқуСайт жасау қанша тұрады: Қазақстандағы бағаны ашық талдауҚазақстанда сайт бағасы неден құралады: конструктор, жеке орындаушы не студия, құнға не әсер етеді, ай сайынғы шығындар және салыстыруға болатын ұсынысты қалай алу керек.
Сайттар және веб7 мин оқуҚазақстанда жеке деректерді сақтау: сервер, CRM, мессенджерлер және 2026 жылғы өзгерістерКлиенттің жеке деректері қайда жатыр: сайт, CRM, WhatsApp, аналитика, пошта. Дербес деректер туралы № 94-V заң не талап етеді және 2026 жылы не өзгерді.Жобаңызды талқылайық па?
Қанша тұратынын және қанша уақыт алатынын айтамыз. Баға шартта бекітіледі.