Қазақстанда мүгедектігі бар адамдарға сайттың қолжетімділігі
Жеке компанияның сайтты қолжетімді етуге тікелей міндетін ҚР заңдарынан таппадық. Қолжетімділік мемлекеттік органдарға, квазимемлекеттік секторға және мемлекеттік қызмет көрсетуге қатысатындарға міндетті. Басқалар үшін бұл ерікті, ал WCAG 2.2 нені тексеру керегінің түсінікті тізімін береді.
adilet.zan.kz бойынша 15.11.2026 тексерілдіЗаң не дейді
Тексерілген күнгі редакциядағы кодекстер, ережелер мен стандарттар.
- Қолжетімділік құқығы
Мүгедектігі бар адамдардың цифрлық объектілерге және ақпаратқа қолжетімділікпен қамтамасыз етілуге құқығы бар (Әлеуметтік кодекс, 154-бап 1-тармақ 6) тармақша). Бап құқықтарды санамалайды, онда жеке сайттың тікелей міндеті жоқ.[1]
- Талаптар белгіленген жерде
Заңнама қолжетімділік талаптарын белгілеген цифрлық объектілер мүгедектігі бар, көру, есту, сөйлеу қабілеті бұзылған адамдар мен халықтың аз қозғалатын топтарының қажеттілігін ескеріп әзірленеді (Цифрлық кодекс, 10-бап 2-тармақ).[2]
- Кімге міндетті
Мемлекеттік органдар, мемлекеттік заңды тұлғалар, квазимемлекеттік сектор және мемлекеттік қызмет көрсетуге қатысатын өзге тұлғалар цифрлық жүйелердің, ресурстар мен қызметтердің қолжетімділігін, соның ішінде мүгедектігі бар адамдар үшін қамтамасыз етеді (42-бап 1-тармақ).[2]
- Онлайн мемлекеттік қызметтер
Мемлекеттік қызмет көрсетілетін цифрлық объектілер үшін қолжетімділік талаптары цифрландыру және киберқауіпсіздік саласындағы бірыңғай талаптардан алынады. Оларды халықаралық тәсілдерді ескеріп жаңартады (42-бап 2-тармақ).[2]
- ҚР СТ 2191-2023
Бірыңғай талаптар бойынша интернет-ресурстар ұлттық стандарттарды, соның ішінде ҚР СТ 2191-2023 «Мүгедектігі бар адамдар үшін веб-контенттің қолжетімділігі» стандартын ескеріп жасалады (60-тармақ). Бұл талаптар мемлекеттік органдарға, квазимемлекеттік секторға, мемлекеттік жүйелермен интеграцияланған жүйелердің иелеріне және аса маңызды объектілерге міндетті (4-тармақ).[3]
- Стандарттар ерікті
Ұлттық стандарттар заңнамада көрсетілген болса ғана міндетті, басқа жағдайда стандарттау жөніндегі құжаттар ерікті түрде қолданылады (стандарттау туралы заң, 26-бап 1 және 2-тармақ).[4]
- WCAG 2.2
W3C-тің веб-контент қолжетімділігі жөніндегі халықаралық нұсқаулығы: төрт қағидат (қабылданатын, басқарылатын, түсінікті, сенімді) және сәйкестіктің үш деңгейі: A, AA және AAA.[5]
Екі жағдай
Не міндетті екені сайт иесінің кім екеніне байланысты.
- Сайтты қолжетімді етуге тікелей міндет таппадық
- WCAG 2.2 AA деңгейі ақылға қонымды мақсат, қалауыңызша
- Керек болса, қолжетімділікті жұмыс көлеміне және шартқа жазады
- Цифрлық жүйелер мен қызметтердің қолжетімділігі міндетті (Цифрлық кодекс, 42-бап)
- Интернет-ресурстар ҚР СТ 2191-2023 ескеріліп жасалады (бірыңғай талаптар, 60-тармақ)
- Ресурсқа талаптар сатып алудың техникалық ерекшелігінде беріледі (58-тармақ)
Сайтта нені тексеру керек
WCAG 2.2 негізгі критерийлері, жақшада критерий нөмірі. Тапсырмада қолжетімділік болса, жұмыс көлеміне кіреді.
- ПернетақтаБәрі тышқансыз жұмыс істейді, ал фокус экранда көрінеді (2.1.1, 2.4.7).
- Суреттерге мәтінСуреттер мен белгіше-түймелердің мәтіндік баламасы бар (1.1.1).
- КонтрастҚарапайым мәтіннің контрасы 4.5:1-ден төмен емес (1.4.3).
- МасштабМәтін 200%-ға дейін үлкейткенде оқылады (1.4.4).
- НысандарӨрістерде жазулар бар, ал қателер тек түспен емес, мәтінмен аталады (3.3.1, 3.3.2).
- БейнеЖазылған бейненің субтитрі бар (1.2.2).
- Бет тіліТіл бет кодында көрсетілген, орыс және қазақ нұсқаларында өз тілі (3.1.1).
- Түймелер өлшеміБасу нысаналары 24-ке 24 CSS-пиксельден кем емес не жеткілікті шегініспен (2.5.8).
Жеке компанияға бұл не үшін керек
Заң міндеттемесе де.
Бұл заң кеңесі емес
Нормаларды тексерілген күнгі редакция бойынша баяндадық. ҚР СТ 2191-2023 мәтінін оқыған жоқпыз және онда не жазылғанын растамаймыз. Мемлекеттік тапсырыс беруші болсаңыз не мемлекеттік қызмет көрсетуге қатыссаңыз, талаптарды техникалық ерекшелікпен және заңгермен салыстырыңыз.
Әрі қарай не оқу керек
Сайттар, терминдер және көрші нұсқаулықтар.
15.11.2026 тексерілді
- Социальный кодекс РК от 20.04.2023 № 224-VII
- Цифровой кодекс РК от 09.01.2026 № 255-VIII
- Единые требования в области ИКТ и обеспечения информационной безопасности, постановление Правительства РК от 20.12.2016 № 832
- Закон РК от 05.10.2018 № 183-VI «О стандартизации»
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2
Бұл заң кеңесі емес. Заңдар өзгереді: іске қосар алдында adilet.zan.kz сайтындағы өзекті редакциямен және заңгермен не бухгалтермен салыстырыңыз.
Қысқа әрі нақты.
Жеке компания қолжетімді сайт жасауға міндетті ме?
Тікелей норма таппадық. Цифрлық кодекс мемлекеттік органдарды, квазимемлекеттік секторды және мемлекеттік қызмет көрсетуге қатысушыларды міндеттейді (42-бап), ал АКТ бірыңғай талаптары соларға және мемлекеттік жүйелермен интеграцияланған жүйелердің иелеріне міндетті (4-тармақ).
ҚР СТ 2191-2023 деген не?
«Мүгедектігі бар адамдар үшін веб-контенттің қолжетімділігі» ұлттық стандарты. АКТ бірыңғай талаптары интернет-ресурстар үшін соған сілтеме жасайды (60-тармақ). Заңнама міндетті етпесе, стандарттар ерікті қолданылады (стандарттау туралы заң, 26-бап 2-тармақ).
WCAG-тің қай деңгейін таңдау керек?
Көбіне WCAG 2.2 AA деңгейін бағдар етеді: оған контраст, мәтін масштабы, көрінетін фокус және түймелер өлшемі кіреді. A деңгейі ең аз талап, AAA нүктелік қолданылады.
Дайын сайтты түзетуге бола ма?
Иә: алдымен тексеру, сосын маңыздылық ретімен түзетулерге бекітілген баға. Бағаны тексеруден кейін атаймыз.
Қолжетімді сайт қанша тұрады?
Тапсырмада болса, қолжетімділік жұмыс көлеміне кіреді. Бағаны брифтен кейін атап, шартта бекітеміз.
Сайтыңыздың қолжетімділігін тексерейік пе?
Мекенжайды жіберіңіз, алдымен нені түзету керегін айтамыз.