Қазақстандағы цифрлық активтер: заң не дейді

• Заңның жаңа редакциясы

  2026 жылғы 16 қаңтардағы № 259-VIII Заңмен Цифрлық активтер туралы заң қайта жазылды, жаңа редакция 01.05.2026 бастап қолданылады. Онда «қамтамасыз етілген цифрлық актив» ұғымы енді жоқ, оның орнын цифрлық қаржы активтері алды.[1][8]

• Цифрлық актив

  Есеп айырысу ақша бірлігі не заңды төлем құралы болып табылмайтын, таратылған деректер платформасы технологиясында тіркелген, цифрлық коды бар электрондық-цифрлық нысандағы мүлік (1-бап, 4-тармақша). Екі түрі бар: цифрлық қаржы активі және қамтамасыз етілмеген цифрлық актив.[1]

• Цифрлық қаржы активі

  Базалық активке қатысты талап ету құқығын куәландыратын цифрлық актив не цифрлық қаржы активтері платформасы операторының платформасында шығарылатын қаржы құралы немесе қаржы активі (1-бап, 6-6-тармақша). Түрлері: базалық активі ақша болатын стейблкоин; қаржы құралдарына, мүліктік құқықтарға, тауарларға не ақшадан басқа өзге мүлікке шығарылатын активтер; электрондық-цифрлық нысандағы қаржы құралдары (5-бап).[1]

• Қамтамасыз етілмеген цифрлық актив

  Цифрлық қаржы активі болып табылмайтын цифрлық актив (1-бап, 3-тармақша). Цифрлық қаржы активінің талаптарына сай келмейтін кез келген цифрлық актив қамтамасыз етілмеген деп саналады (12-1-бап, 2-тармақ). NFT заңда жеке аталмайды.[1]

• Айналым

  ҚР аумағындағы не ҚР азаматы, резиденті немесе заңды тұлғасы қатысатын цифрлық активтермен мәмілелер, оның ішінде сатып алу, сату, айырбастау, аудару және сақтау (1-бап, 4-3-тармақша).[1]

• Цифрлық қаржы активтері: эмитент және оператор

  Эмитент ҚР резиденті болып табылатын заңды тұлға (1-бап, 6-10-тармақша). Шығару Ұлттық Банкте есептік тіркеу негізінде жұмыс істейтін оператордың платформасында жүреді (6-бап, 1 және 7-тармақтар). Базалық активті сақтау жөніндегі ұйым есепке алады және сақтайды (6-бап, 4-тармақ), айналым цифрлық қаржы активтері операторының не сауда платформасы операторының платформасында жүреді (6-бап, 5-тармақ).[1]

• Цифрлық қаржы активтерін кім реттейді

  Стейблкоин эмитенттерін және АХҚО провайдерлерінен басқа цифрлық активтер қызметтерінің провайдерлерін Ұлттық Банк реттейді, ол платформа операторларын да тіркейді (4-бап, 1-тармақ). Қалған цифрлық қаржы активтерінің эмитенттерін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі реттейді (4-бап, 2-тармақ).[1]

• Қамтамасыз етілмеген активтер: алты жағдай

  ҚР-да шығаруға және айналымды ұйымдастыруға тек мына жағдайларда жол беріледі: Ұлттық Банк лицензиясы бар айырбастау операторы не тіркелген сауда платформасының операторы; АХҚО биржалары мен лицензиясы бар қатысушылары; Ұлттық Банктің ерекше реттеу режимі; мемлекеттік органдардың тыйым салуы, алып қоюы және тәркілеуі; майнерлер алған активтер; Ұлттық Банк және оның еншілес ұйымдары (12-1-бап, 1-тармақ).[1]

• Айырбастау және аударым деректері

  Айырбастау операторы Ұлттық Банк лицензиясы бойынша жұмыс істейді (12-2-бап) және клиенттерге сәйкестендіруден кейін қызмет көрсетеді (12-1-бап, 6-тармақ). Аударым кезінде провайдерлер жіберуші мен алушы туралы мәліметтерді жинайды, ал олар болмаса операцияны кемінде 48 сағатқа тоқтата тұрады (12-1-бап, 8, 9-тармақтар).[1]

• АХҚО

  Лицензиясы бар АХҚО қатысушылары цифрлық активтер қызметтерінің провайдерлері қатарына кіреді (1-бап, 5-3-тармақша), оларға қойылатын талаптарды АХҚО құқығы белгілейді (12-1-бап, 1-тармақ, 2-тармақша). AFSA мәліметінше, цифрлық активтермен жұмыс істейтін барлық фирмалар АХҚО қағидалары бойынша цифрлық активтер қызметтерінің провайдерлері ретінде қаралады, бұл тәртіпке түзетулер 01.01.2026 бастап қолданылады.[1][10]

• Ұлттық Банктің ерекше режимі

  Цифрлық активтермен және төлем қызметтерімен байланысты қызметке арналған арнайы шарттардың жиынтығы. Ұлттық Банк Басқармасының шешімімен енгізіледі, жалпы мерзімі бес жылдан аспайды (Ұлттық Банк туралы заң, 51-4-бап).[2]

• Төлем құралы емес

  Қамтамасыз етілмеген цифрлық активтер ҚР-да төлем құралы, қаржы құралы не қаржы активі ретінде танылмайды (12-1-бап, 2-тармақ). Заңдарда және Ұлттық Банк актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстанда заңды төлем құралы теңге (Ұлттық Банк туралы заң, 39-бап).[1][2]

• Криптокарталар

  Ұлттық Банк карта АХҚО-ның лицензиясы бар провайдеріндегі әмиянға байланған схеманы сипаттады: төлем сәтінде цифрлық активтер сатылады, ал төлем ақшамен өтеді (2025 жылғы 3 маусымдағы хабарлама).[7]

• Жарнама

  01.05.2026 бастап Жарнама туралы заңның 14-бабы барлық цифрлық активтерге қолданылады. Олар бойынша табыс алуға кепілдік беруге, болашақ тиімділікке кепілдік беруге, оның ішінде бағам құнының өсетінін жариялауға, елеулі шарттарды жасыруға және басқа адамдарды тарту есебінен пайда табуға шақыруға болмайды (14-бап, 2, 4, 5, 6-тармақшалар). Қаржы пирамидасының жарнамасына тыйым салынған (13-бап, 1-тармақ, 6-тармақша).[3]

• Майнинг

  Майнер деректерді өңдеу орталығы бар майнингтік пул арқылы жұмыс істейді (8-бап, 1-тармақ), екі кіші түрі бар үш жылдық лицензия бойынша (9-бап, 1-тармақ), пулдар аккредиттеледі (10-бап). Майнингке ҚР дара кәсіпкерлері мен заңды тұлғаларына рұқсат етілген (8-бап, 5-тармақ). Цифрлық майнингке лицензия Рұқсаттар туралы заңның тізбесінде бар (1-қосымша, 12-1-тармақ).[1][4]

• Провайдерлер заңда аталған

  Цифрлық активтер қызметтерінің провайдерлері: цифрлық қаржы активтері платформасының операторы, сауда платформасының операторы, айырбастау операторы және лицензиясы бар АХҚО қатысушылары (1-бап, 5-3-тармақша). БҚ әзірлеушісі бұл тізбеде жоқ.[1]

• Рұқсаттар тізбелері

  Цифрлық активтер бойынша Рұқсаттар туралы заң цифрлық майнингке лицензияны (1-қосымша, 12-1-тармақ), бағалы қағаздар нарығындағы және цифрлық активтер нарығындағы, оның ішінде кастодиандық және дилерлік қызметке лицензияны (1-қосымша, 54-тармақ) және цифрлық қаржы активтері платформасы мен сауда платформасы операторларының тізілімдеріне енгізуді (2-қосымша, 84-3, 84-4-тармақтар) атайды. БҚ әзірлеу онда жоқ.[4]

• Цифрлық кодекстегі смарт-келісімшарт

  Смарт-келісімшарттың шарттарын, егер оларды адамға түсінікті түрде қайта көрсетуге болса, кодпен білдіруге болады (67-бап, 2-тармақ). Смарт-келісімшартта түпкілікті шешімді адам қабылдайтын дауларды шешу тәртібі көзделуі тиіс (67-бап, 3-тармақ).[6]

• Алатау 01.01.2027 бастап

  Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимінің резиденттері цифрлық активтермен операцияларды тек Алатаудағы негізгі қызметі үшін жүргізуге құқылы (15-бап, 3-тармақ). Онда цифрлық активтер ұғымын, шығарылуын және айналымын Ұлттық Банкпен және Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен келісілген әкімшілік актісі белгілейді (47-бап), қаржылық қызметтерді, оның ішінде цифрлық активтермен операцияларды тек реттеуші лицензиясы бар резиденттер көрсетеді (50-бап, 3-тармақ). 46, 47 және 50-баптар 01.01.2027 бастап күшіне енеді (90-бап).[5]

• Индустрияны дамыту туралы Жарлық

  Ұлттық Банктің 2026 жылғы 8 шілдедегі хабарламасы бойынша, цифрлық активтер индустриясын ынталандыру және дамыту туралы Президент Жарлығы, атап айтқанда, трансшекаралық төлемдерге арналған стейблкоиндерді және токенделген мемлекеттік облигацияларды көздейді, ал DeFi тәсілі кейінірек айқындалады. Жарлық мәтінін өзіміз оқымадық, хабарламаны баяндаймыз.[9]

1. Закон РК от 06.02.2023 № 193-VII «О цифровых активах в Республике Казахстан»
2. Закон РК от 30.03.1995 № 2155 «О Национальном Банке Республики Казахстан»
3. Закон РК от 19.12.2003 № 508 «О рекламе»
4. Закон РК от 16.05.2014 № 202-V «О разрешениях и уведомлениях»
5. Конституционный закон РК от 08.05.2026 № 286-VIII «О специальном правовом режиме города Алатау»
6. Цифровой кодекс РК от 09.01.2026 № 255-VIII
7. Национальный Банк РК: сообщение о криптокартах и пилотных проектах от 03.06.2025
8. Национальный Банк РК: сообщение о регулировании цифровых активов с 01.05.2026, от 30.04.2026
9. Национальный Банк РК: сообщение о новом этапе развития индустрии цифровых активов от 08.07.2026
10. AFSA: поправки к рамкам рынка капитала, цифровых активов и краудфандинга в МФЦА

Бұл заң кеңесі емес. Заңдар өзгереді: іске қосар алдында adilet.zan.kz сайтындағы өзекті редакциямен және заңгермен не бухгалтермен салыстырыңыз.